Trabzon Kültür-Sanat Yıllığı Üzerine

 


    Toplumsal yapı özelliği taşıyan her birimi, gelecekte yaşatacak en önemli etkenlerin başında hiç şüphesiz kültür ve sanat gelmektedir. Geçmişten günümüze uzanan tarihsel kalıtı sağlıklı değerlendirebilmenin temel ölçütü budur. Sanat ve kültür geçmişle geleceği birbirine bağlayan önemli bir köprüdür. Bir yerde gerek insanı gerekse de insanın oluşturduğu toplumu ölümsüz kılan bu etkeni iyi kullanabilmek gerekir Kül tür üzerine kurulan yönetimlerde sanatı bayrak yapanların, çağlardan çağlara akıp gideceği bir gerçektir.
     Sözü önümüzde büyük bir toplam olarak duran, 565 sayfadan oluşan TRABZON '87 KÜLTÜR ve SANAT YILLIĞI' na getirmek istiyoruz. Son yıllarda birer birer yazın dünyamızdan çekilen yıllıkların oluşturduğu boşluğun içinde, toplumumuzun duyarlı bir alanından fışkıran bu çalışma umarız uzun yıllar kendinden söz ettirecektir. "17 yıldan beri İstanbul' da Trabzonlulara hizmet sunan" Trabzonlular Kültür ve Yardımlaşma Derneğinin öncülüğünde çıkarılan bu yıllık, kültür adına uzun yıllar Karadeniz dünyasına özgü çalışmalarına tanık olduğumuz üç değerli arkadaşımız tarafından hazırlandı. Alâettin Bahçekapılı, İ.Gündağ Kayaoğlu ve Mustafa Duman'ın bir yılı aşkın özverili çabalarıyla ortaya çıkan yıllık, Şairimiz Bedri Rahmi'nin bir dizesinde şekillenen bir düş boyutunu zorluyor, "Trabzon Deyince" aklımıza gelebilmesi olası olmayan nice el değmemiş kaynağa el atarak özellikle bu alanın sanat ve kültürüne sağlıklı bir perspektiften bakıyor.
     Trabzon Kültür-Sanat Yıllığına, bir önsöz ile yayın kurulunun 'sunuş yazılarım okuyarak giriyoruz. Yıllığın birinci bölümü olarak niteleyebileceğimiz giriş bölümü İnceleme / Araştırma yazılarına ayrılmış. Bu bölümde Trabzon eksenininde, geçmişten günümüze, evlere, mimarlığa, türkülü halk oyunlarına, türkü ve destanlara, türkülerdeki ses değişmelerine, Trabzon ağzının halkta yaşatılan yapısına yer verilmiş. Fıkraların Karadenizlisi bölümünde, 'karadenizli' imgesinin bir yaşam biçimi olarak irdelenmesine tanık oluruz. Bu bölümde İsmet Zeki Eyuboğlu'nun M.Reşat Sümer-kan'ın, Mehmet Ergün'ün, Mustafa Duman'ın, Bülent Güngör'ün, Orhan Durgun'un, Ömer Hikmet Karahasanoğlu' nun yazılarında yöre insanının, türkü ve destanlara yansıyan kişiliğiyle boyveren kültürünün tanıtılmasına tanık oluruz.
     Yıllığın Edebiyat / Sanat bölümünü yüzlerce kaynağa el atarak, şiirde, düzyazıda üretilenlerin peşinden amansız bir yolculuk yaparak hazırlayan Alâettin Bahçekapılı'nın bu çalışması, bir kentin tüm güzelliklerine ulaşan, önemli bir anahtar görevini taşıyor. Aynı yürek atışlarıyla, aynı sevinçle;dağın, denizin ve yeşilliğin koynunda şekillenen sanatın ve sanatçının yaratıcı güzelliğine sımsıcak bir içtenlikle sokuluyor Bahçekapılı. Bu bölümle ilgili bir iki değerlendirme yapmak istiyoruz. Şairlerin değerlendirilmesinde yaş sırasına uyulması güzel bir ilke. Ancak bu, bir yerde bozulmuş. Umarız baskı sırasında olmuştur. Ayrıca İsmet Zeki Eyuboğlu'nun ilk kitabı 60'lı yıllar değil, 1953 tarihini taşır. Trabzon'da KTÜ'de yapılan Bedri Rahmi Gecesi'ne şair Başaran katılmadı. Başaran' in sözleri bir yazısından alınmıştır. Bunun yanında şair Özer Ciravoğlu, kitap çıkarmamasına karşın şiiriyle ele alınmalıydı. Bir de unutulan iki durum var: Birincisi Hüseyin Alemdar da bu toplamda yerini alması gerekirken, Hamsi konusunda bir kitap yazabilecek denli bu sevdanın tutkunu Hamamizade ihsan'dan "hamsiye dair" bölümünde mutlaka şiirler alınmalıydı. Umarız bunlar gelecek yıllardaki yıllıklarda ele alınacaktır. Gelecek yıllıklarda, Trabzon merkezinde çıkan yerel gazetelerin sanat sayfalarıyla, Trabzon kültüründe önemli bir yer tutan Ahmet Selim Teymur'un da çabalarının değerlendirileceğine inanıyoruz.
     Orhan Saik Gökyay'ın "Trabuzonlu Şairler" çalışmasında Tabî, Sırrî, Figanî, ve müderris Yahya Çelebi'nin emekleri ele alınır. Bu çalışmaya bir bitim bölümü eklenerek, şairlerin şiirleri, sanat anlayışları ve yazınımızdaki yerleri üzerin okura ayrıntılı bilgiler verilebilirdi.
Bedri Rahmi üzerine Ali Mustafa'nın çalışması, İbrahim Cudi Bey'le ilgili İ.Gündağ Kayaoğlu'nun yazısı, yıllığın bu bölümünde bu toprağın verimine bir örnek teşkil ediyor. Kayaoğlu'nun İbrahim Cudi Bey' le ilgili çalışmasının daha da ayrıntın bir biçimini Kıyı sayfalarımızda görmek dileğimizi burada belirtmek isteriz.
     Subutay Hikmet Karahasanoğlu'nun Trabzon Halkevi Yayımorganı İNAN üzerine yaptığı çalışma, kültür adına, o günlerdeki emeğin bir değerlendirilmesi olarak gerçekten büyük önem taşıyor. Bu bibliyografya ile o yılları yaşayamayan, o dergileri göremeyen nice kültür-sanat sevdalısı kişiler çok şeyler öğreneceklerdir. Bu bölümle ilgili görüşlerini öğrenmek istediğimiz Arslan Pulathaneli bizlere şunları söyledi: Yıllığın büyük emeklerle meydana getirildiği bir gerçek. Emeği geçenleri özellikle, Bahçekapılı, Duman ve Kayaoğlu'nu kutluyorum. Subutay Bey "in bu çalışması da çok büyük bir hizmet. Kendisini içtenlikle kutlarım. Severek okuduğum bu bölümle ilgili açıklamaların yapıldığı bölümleri okuyunca, 304. sayfa da (238. madde) yer alan Emin Süleyman'ın soyadının HATİPOĞLU olduğunu belirtmek isterim. 306. sayfa¬da geçen Dr. Rüknettin Fethi adı 618-620. sayfalarda olduğu gibi, Rüknettin Fethi OLCAYTUĞ olarak yer alabilirdi. 317 sayfadaki MUSA' 320. sayfadaki Mustafa Kemal SAYIL'dır. 320-321. sayfalarda adı geçen ŞİNASİ'nin soyadı da EMRE'dir. 302. sayfada (178-183. maddelerde) yer alan CİNEMRE (Vefa Baki'dir) 323. sayfada yer alan Saniye Yalçın "in adı da ‘Samiye' dir. Bunların yanı sıra ilk dizi İNAN "in 1937 mayıs-1938 temmuz arasında çıktığı belirtilen 10 sayısından sözediliyor. Oysa bu dönemde 12 sayının çıktığını biliyorum. 11 ve 12. sayılar arşivimdedir. Bir de son olarak şunu belirtmek istiyorum: 11. sayı inan 2. teşrin 1938 tarihini taşırken, 12. sayının Şubat 1938 tarihini taşıması mümkün değildir. O nedenle 12. sayının 1939 tarihli olması gerektiği bir gerçektir.
     Trabzon'un sanat-kültür alanında son çeyrek yüzyılda bir simge durumuna gelen KIYI' lar üzerine bir değerlendirmeyi Ahmet Özer'in kaleminden okuruz. Trabzon'la ilgili kitapların tanıtıldığı bölümden sonra 1987 yılında Kuruluşunun 100. yılı kutlanan Trabzon Lisesine ve gerçekleştirilen etkinliklere ayrıntılı yer verilir. Trabzon'un şahdamarı olan 'Uzun Sokak'ta öner Kemal'in duyarlı yazısıyla çoğu kişi geçmişe bir yolculuğa çıkar.
     Yıllığın Tarih bölümünde Mahmut Goloğlu'ndan, Haşim Karpuz' dan, Tayyip Gökbilginden ve 16. yüzyıldan günümüze, kentimizle ilgili en sağlıklı bilgileri aktaran Mehmet Aşık tan yazılar okuruz. Gelişen Trabzon bölümünde Trabzon'un ekonomik alanda vardığı ve varması gerektiği alanlar yansıtılır. Hamsiye Dair bölümde ise Karadenizlinin dünyasında, şiirinde, folklorunda, mani ve türküsünde horonunda genel anlamıyla her şeyinde bir simge olan Hamsi üzerine yazılan şiirlerden örnekler sunulur. Karadeniz Yayla Şenliklerinde bu yöre insanının yaşama biçiminden ilginç bir kesit, yıllardır sürdürülen bir tutku bir gelenek irdelenir.
     Trabzon Kültür-Sanat yıllığı, bir sevginin, bir coşkunun ürünü. Klasik yıllıklardaki eklektik yapıdan çok, sayfaları birbirine bağlayan bir kan dolaşımına bir damar ağına tanık oluyoruz. Emeği geçen herkesi kutlarken, böyle bir çalışma geleneğiyle, Trabzon'un gerçek tarihinin yeniden yazılacağına inanıyoruz.
 


Kaynak : KÜLTÜR SANAT DERGİSİ KIYI Mart 1988
 

Önceki YazıSonraki Yazı